จาก “คนที่เขาหาว่าบ้า!” สู่ต้นแบบข้าวคาร์บอนต่ำ ชาวนาพิจิตรเปลี่ยนวิธีทำนา ลดต้นทุน-ดูแลดิน

“บ้าไปแล้วเหรอ!” จากคำแซวของชาวบ้าน สู่วันที่คนกลับมาขอเรียนรู้วิธีทำนา

ครั้งหนึ่ง “เสถียร เพชรเอือง” ประธานศูนย์ข้าวชุมชนตำบลวังโมกข์ จ.พิจิตร เคยถูกมองว่าแปลก เพราะทำนาไม่เหมือนคนอื่น

ไม่เผาฟางไม่ขังน้ำตลอดแปลงแถมเลือก “นาดำ” แทนการทำนาหว่าน

วิธีที่คนรอบข้างเคยสงสัย วันนี้กลับกลายเป็นแปลงต้นแบบที่ชาวนาเข้ามาดูงานและขอคำแนะนำ

เสถียรเล่าว่า เมื่อก่อนตัวเองก็ทำนาเหมือนเกษตรกรทั่วไป เพราะยังไม่มีความรู้เรื่องการจัดการดินและน้ำมากนัก จนพบว่าการเผาฟางซ้ำ ๆ ทำให้ดินเสีย และต้องเติมปุ๋ยมากขึ้นเรื่อย ๆ

จุดเปลี่ยนจึงเริ่มจาก “ไม่เผา”

ฟางและตอซังถูกกระจาย ไถกลบลงดิน และใช้จุลินทรีย์ช่วยย่อยสลาย แทนที่จะเผาทิ้ง

เสถียรบอกว่า “ตอซังเป็นเหมือนทองคำครับ”

เพราะเมื่ออินทรียวัตถุกลับคืนสู่ดิน ก็ช่วยให้ดินร่วนซุย รากข้าวดูดอาหารได้ดี และในมุมของเสถียรยังช่วยลดการใช้ปุ๋ยไนโตรเจนได้ด้วย

อีกเรื่องที่เปลี่ยนคือ “นาดำ” ซึ่งแม้จะเหนื่อยในช่วงเริ่มต้น แต่ช่วยจัดการวัชพืชและลดปัญหาข้าวล้ม โดยเสถียรระบุว่า นาดำใช้เมล็ดพันธุ์ประมาณ 15 กิโลกรัมต่อไร่ เทียบกับนาหว่านที่ใช้ราว 30 กิโลกรัมต่อไร่ หรือคิดเป็นการลดเมล็ดพันธุ์ประมาณ 50%

ส่วนเรื่องน้ำ หลายคนอาจเข้าใจว่า “ไม่ขังน้ำ” หมายถึงไม่ให้น้ำ แต่จริง ๆ แล้วเป็นการทำ “เปียกสลับแห้ง” หรือ AWD โดยมีการติดตั้งท่อ PVC สำหรับดูระดับน้ำ เมื่อระดับน้ำลดถึงจุดที่กำหนดจึงเติมน้ำกลับเข้าแปลง

วิธีนี้เกี่ยวข้องทั้งกับการจัดการน้ำและการลดการเกิดก๊าซมีเทนจากนาข้าว

อย่างไรก็ตาม การเรียกผลผลิตว่า “ข้าวคาร์บอนต่ำ” ยังต้องมีข้อมูลรองรับเพิ่มเติม นักวิชาการเกษตรจึงเสนอให้เรียกว่า “ต้นแบบข้าวคาร์บอนต่ำ” หรือการผลิตข้าวตามแนวทางคาร์บอนต่ำในระหว่างที่มีการเก็บข้อมูลดินและก๊าซเพิ่มเติม

สำหรับแปลงต้นแบบของเสถียร นักวิชาการระบุว่า จากข้อมูลที่บริษัทคูโบต้าเก็บในแปลงดังกล่าว พบตัวเลขการลดก๊าซเรือนกระจกประมาณ 1.98 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า (tCO₂e) โดยตัวเลขนี้เป็นข้อมูลเฉพาะแปลงต้นแบบ ไม่ได้หมายความว่าจะใช้แทนทุกแปลงนา